سبلان و دامنه هاي آن

سبلان در غرب شهر اردبيل، 4811 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. ارتفاع نسبي آن نسبت به دره قره سو درحدود 3400 متر است. رشته كوه آتشفشاني خاموش سبلان از دره قره سو در شمال غرب اردبيل آغاز ميشود و در جهت شرقي-غربي به طول 60 كيلومتر و عرض تقريبي 48 كيلومتر تا كوه قوشاداغ در جنوب اهر امتداد مي يابد.
سبلان پس از دماوند معروف ترين كوه آتشفشاني خاموش ايران است كه بر اثر فعاليتهاي آتشفشاني، مخروط قله آن شكل گرفته است و در دهانه مخروطي آتشفشان ، درياچه اي بسيار زيبا بوجود آمده است كه درطول سال پوشيده از برف و يخ است. دامنه شمالي سبلان با شيبي تند به سوي جلگه قره سو و اهرچاي امتداد مي يابد ولي دامنه جنوبي آن به فلات حدفاصل بين سهند و سبلان شيبي ملايم دارد.
قله مخروطي سبلان داراي برفهاي دايمي است و علت آن، وجود نواحي كوهستاني و وضع عرض جغرافيايي آن است. در كوه سبلان، محل هايي ديده ميشود كه برف دايمي و يخچال جاوداني دارند و علت آن بارندگي به نسبت زياد و ارتفاع نقاط است. حدود برفهاي دايمي سبلان از 4000 متر تا 4100 متر دامنه شمالي است كه آثار يخچال قديمي نيز در اين حدود به خوبي ديده مي شود.بلندترين قله سبلان ‹‹ سلطان ساوالان ›› نام دارد و دومين قله آن را ‹‹ حرم داغي ›› مي گويند كه نوكي تيز و غيرقابل صعود دارد. قله سوم كه ارتفاع آن نسبت به سلطان ساوالان كم تر است، كوه ‹‹ جنوار داغي›› نام دارد. به جز حرم داغي و سلطان ساوالان، چندكوه و قله ديگر نيز وجود دارد كه ازآن جمله ميتوان به گؤي داغ، كسري داغ، آغان داغ و قزل گل داغي اشاره كرد.
ناحيه سبلان و دامنه هاي آن بسيار حاصل خيز است. دره هاي اين كوهستان پهن و انباشته از رسوبهاي بسيار غني است. بخشي از دشت مغان و همة مناطق حومه سبلان، نتيجه رسوب گذاري رودخانه هايي است كه از بلندي هاي سبلان سرچشمه مي گيرند. آب رودخانه هاي متعدد از برفهاي دايمي كه همواره دهانه مخروطي آتشفشان را مي پوشاند، تأمين مي شود و در جلگه ها رطوبت دايمي، سرسبزي و طراوت و خرمي ايجاد مي كند. گردنه هاي سبلان، ‹‹يالان››، ‹‹ ايري ›› و ‹‹ صائين ›› ناميده مي شوند.
يكي از ويژگي هاي بارز منطقه سبلان، وجود دهها چشمه معدني آبگرم است كه در اطراف اين كوهستان از سرعين گرفته تا ‹‹ قوتورسو›› پراكنده اند. اين آبها، بيشتر در سرعين متمركزاند. تجزيه شيميايي و مطالعه هيدرولوژي آبها نشان ميدهد منشأ اعماق زمين است كه ضمن عبور از لايه هاي مختلف ، مقداري موادمعدني مانند كربنات ها و سولفاتها را درخود حل مي كند.
سبلان از ديدگاه زيست محيطي، منطقه اي پربار است. وجود زيستگاههاي حيات وحش، درياچه ها، بركه هاي آب بعنوان زيستگاه پرندگان و گياهان متنوع ، مراتع گسترده، رودخانه هاي پرآب، چشمه هاي زلال و گوارا، آب و هواي مطبوع همه و همه حكايت از باروري منطقه با اكولوژي بي مانند دارد.

موقعيت فيزيكي و طبيعي منطقه سبلان موجب شده است بارشهاي آسماني در درياچه ها و بركه هاي متعدد جمع شوند. اين بركه ها كه دورتادور سبلان و ديگر ارتفاعات بطور فراوان وجود دارند، زيستگاههايي مناسب براي پرندگان بومي و مهاجراند. اين بركه ها و درياچه ها زمينه هاي زيست محيطي مطلوبي براي پرورش و زيست انواع ماهي ها بوجود آورده اند.گزارش سازمان حفاظت محيط زيست استان مندرج در كتاب بيولوژي سبلان، حاكي است كه اين كوهستان بيش از 3000 نوع رستني دارد كه در ميان آنها تيره هاي نعناع، گل سرخ، خشخاش، زنبق، نخود، شب بو، آلاله و انواع گياهان به وفور ديده مي شود.
براساس اين گزارش ، در اين زيستگاه ها كل و بز، قوچ و ميش، خرس قهوه اي، خوك، خرگوش، روباه، گرگ، كبك دري، آهو و مرغابي زندگي مي كنند